Ναυάγιο ἀξιοπιστίας. Γράφει ὁ *Τηλέμαχος Μαρᾶτος - πλοίαρχος

Κατ΄ ἀρχήν πρέπει νά λάβουμε ὑπ΄ ὄψιν ὅτι τό δυστύχημα πού συνέβη –καί συμβαίνει– στό «Norman Atlantic» εἶναι τόσο σοβαρό καί πολύπλοκο ὥστε ἀπαιτεῖται, πολύς χρόνος, γιά τήν πλήρη διαλεύκανση ὅλων τῶν πτυχῶν τοῦ συμβάντος καί ἀπόδοση εὐθυνῶν. Παρά ταῦτα, ἐντύπωση προκαλεῖ, ἡ ἀπαίτησις τῶν «καναλιῶν» γιά ἄμεσες ἀπαντήσεις, ἀπό τά πρῶτα δευτερόλεπτα τῶν «εἰδήσεων» καί οἱ ἄμεσες καταδικαστικές ἀποφάσεις πού ἐκδίδουν οἱ τηλεπαρουσιαστές (καί τῶν δύο φύλων)....

Ἀναπαράγονται δηλώσεις ἐπιβατῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ πρώτη, πού θυμᾶμαι, ἦταν: «Φουντάρουμε, καιγόμαστε, κλεῖστε τά κανάλια καί κάψτε ὅλα τά ὑπουργεῖα!». Εἶναι φανερό ὅτι ἐπιβάτες πού ξυπνήσανε ξαφνικά, σέ μία κατάσταση ἄγνωστη καί ἐφιαλτική, βρίσκονται σέ κατάσταση πανικοῦ, δέν ξέρουν, εὐλόγως, «τί τούς γίνεται» καί ἀντιμετωπίζοντας τόν ἔσχατο τρόμο, λένε πράγματα ἀλλοπρόσαλλα.   Ἀκούστηκαν πράγματα ἀντιφατικά. Ἀφ΄ ἑνός ὅτι ποδοπατήθηκαν γυναῖκες ἔγκυοι καί σύρθηκαν ἀπό ἄνδρες (Τούρκους, Ἰρακινούς ἤ κάτι τέτοιο) κατά τήν προσπάθεια διασώσεως ἀπό ἑλικόπτερα (χάος). Ἐνῶ Ἕλληνας πιλότος στήν Ἐλευσίνα εἶπε ὅτι ἡ τάξις κατά τήν ἐπιβίβαση στά ἑλικόπτερα ἦταν ὑποδειγματική.

Ἄλλοι εἶπαν ὅτι «κανείς δέν τούς ἔδινε σωσίβια», ἤ «κανείς δέν τούς εἰδοποίησε», ἐνῶ  φωτογραφίες τούς ἔδειχναν ὅλους μέ τά σωσίβιά τους καί τά λαμπάκια νά ἀνάβουν. Ἐδῶ, νομίζω ὅτι μεμονωμένα, πραγματικά, ἐπεισόδια παρουσιάστηκαν ὡς συνολικά μέ τίς λέξεις «κανείς», «καμ-

μία» νά τονίζονται γιά νά δημιουργοῦν ἐντυπώσεις. Ἐντυπώσεις πού φανερά ἐπιζητοῦσαν τά κανάλια ὑπό τήν ἀνάλογη μουσική ὑπόκρουση θρίλλερ.

Ἐάν ἐπιβάτες «δέν ἤξεραν τί τούς γίνεται», οἱ παρουσιαστές ἄλλο τόσο. «Ἀκοῦστε» εἶπε κάποιος, «τήν δραματική ἔκκληση τοῦ πλοιάρχου γιά βοήθεια!». Καί παίζει τήν ἀναμετάδοση τῆς κλήσεως τοῦ πλοιάρχου ἀπό …ἑλληνικό ραδιοσταθμό στά ἑλληνικά. Ὁ παριστάμενος ἐμπειρογνώμων τόν διόρθωσε διακριτικά. Ὅλοι οἱ παρουσιαστές θεωροῦσαν, ὡς συνήθως, ὅτι πρέπει νά ὁμιλοῦν συνεχῶς, διακόπτοντας ἐκεiνους τούς ὁποίους ἐρωτοῦν. Πάντοτε «γνωρίζουν» τήν ἀπάντηση –πού προσθέτουν στήν ἐρώτηση– ἐνῶ ὁ δυστυχής «ρεπόρτερ» πού περιμένει, ἀρχίζει τήν ἀπάντηση μέ τήν λέξη: «ἀκριβῶς!». Μία παρουσιάστρια δέν μπορεῖ νά συγκρατήσει τόν δείκτη τῆς δεξιᾶς καθώς ἀπαγγέλλει τό κατηγορητήριο, πρός τόν Πλοίαρχο καί τούς Ἰταλούς, κυρίως.

Τά σύγχρονα πλοῖα (τό ἐν λόγω εἶχε μετασκευασθεῖ) ἔχουν (νομίμως) «Μή ἐπανδρωμένα μηχανοστάσια» (U.M.S. Unmanned Machinery Spaces). Βασίζονται σέ αἰσθητῆρες πού εἰδοποιοῦν τήν γέφυρα καί ἄλλα σημεῖα σέ περίπτωση προβληματικῆς λειτουργίας (ὅπως πυρκαϊά). Τά μηχανήματα αὐτά εἶναι πιό ἀξιόπιστα καί ἄμεσα ἀπό ὁποιονδήποτε ἄνθρωπο. Δέν γνωρίζω πόσος χρόνος πέρασε ἀπό τήν ἐκδήλωση τῆς φωτιᾶς μέχρι τόν Γενικό Συναγερμό. Ἡ σταδιακή ἐνέργεια πού δηλώνει ὁ Πλοίαρχος εἶναι ἀληθοφανής. Δέν γνωρίζω γιατί δέν εἶχαν νερό οἱ πυροσβεστικές μάνικες πού ὑπάρχουν σέ διάφορα σημεῖα, ὅπως θά ἔπρεπε.

 Ἀπό μαρτυρίες πού ἀκούστηκαν σημειώνω δύο: Πρῶτον ὅτι: «ἔβρεχε φωτιά», ὅπως εἶπε ἐπιβάτης. Αὐτό πρέπει νά σημαίνει πίδακα εὔφλεκτου ὑλικοῦ πρός τό ταβάνι, ἑνός χώρου. Ἦταν, μᾶλλον, ἐλαιόλαδο. Εἶναι γνωστό ὅτι ἕνα τηγάνι μέ λάδι ξεχασμένο στό μάτι μπορεῖ νά κάψει ἕνα σπίτι.

Τό πλοῖο μετέφερε βυτιοφόρα μέ λάδι.

Ἡ ἄλλη μαρτυρία ἦταν ὅτι: «τό πλοῖο αὐτό ἦταν “περίεργο”. Ὑπῆρχε μόνον μία ἔξοδος πρός τήν πλώρη. Ἐκεῖ ἔγινε συνωστισμός». Καί τῶν δύο ἔχω προσωπική πείρα ὡς ἐπιβάτης πλοίων ἀκτοπλοΐας. Ὅλοι γνωρίζουμε τήν δυσκολία κι-νήσεως πρός τίς ἐξόδους ἀκτοπλοϊκῶν, ἰδίως κατά τήν ἄφιξη. Αὐτό εἶναι ἕνα μέρος γενικοτέρου προβλήματος κατά τόν σχεδιασμό, ναυπήγηση (καί μετασκευή) πλοίων πού συνέβη μετά τήν δεκαετία τοῦ ’60. Τήν ἐποχή αὐτή ἐπεκράτησε μία διαστροφή τῆς –ἤδη διεστραμμένης– ἀρχῆς τοῦ «Bauhaus » στήν ἀρχιτεκτονική. Ὅτι: «Form follows function» δηλαδή ὅτι: ἡ χρῆσις τοῦ ἀντικειμένου ἔχει πρωταρχική σημασία καί ἡ αἰσθητική πάει περίπατο. Ἀποτέλεσμα εἶναι τά τσιμεντένια κουτιά πού εἴμαστε ἐγκλωβισμένοι.

Στήν ναυπηγική ἐπεκράτησαν οἱ χρηματο-οἰκονομικές μελέτες καί τά ναυπηγεῖα ἐπέβαλλαν σέ ἐφοπλιστές οἰκονομικές λύσεις, χωρίς νά ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν γνῶμες ἀνεξαρτήτων ναυπηγῶν, πλοιάρχων καί μηχανικῶν. Καμμία σκέψις γιά τίς «ναυτικές ἀρετές» τοῦ πλοίου καί –στήν ἀρχή– τήν ἀντοχή του, μέ ἀποτέλεσμα τήν αὔτανδρη καταβύθιση νεοτεύκτων «bulkcarriers».

Σήμερα βλέπουμε τίς θάλασσες γεμάτες πλοῖα τέρατα, τελείως «ξένα» πρός τούς ναυτικούς. Ἐάν τό «Νorman Atlantic » εἶχε πρόβλημα νά διαχειριστεῖ μία κρίσιμη κατάσταση μέ 500 ἐπιβαίνοντες, φαντάζεσθε τί θά γίνει σέ ἕνα καινούργιο κρουαζιερόπλοιο μέ 5.000.

* Ὁ κ. Τηλέμαχος Μαρᾶτος ὑπῆρξε Πλοίαρχος καί πρώην εἰσηγητής «Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου Ναυτικῶν Ἀτυχημάτων