Ο παπά – οικοδόμος που έχτισε έναν ναό με τα χέρια του! Η ιστορία του ναού.ΦΩΤΟ

Ο παπά Ιωάννης Γαλάνης αφιέρωσε όλη τη ζωή του σε αυτό τον μοναδικό σκοπό, στην ανέγερση του ναού που είναι αφιερωμένος στον Αγιο Μακάριο και βρίσκεται στο Ξυλόκαστρο Κορινθίας. Ο π. Ιωάννης δεν φοβήθηκε να λερώσει τα ράσα του και, μαζί με έμπειρους τεχνίτες, δημιούργησε από το μηδέν μια εκκλησία-κόσμημα για την όμορφη παραθαλάσσια περιοχή. Ηταν το όνειρο της ζωής του που κατάφερε να κάνει πραγματικότητα. Επί 20 χρόνια πρωτοστατούσε στις εργασίες...

χρησιμοποιώντας οικοδομικά εργαλεία (φτυάρια, σφυριά, πριόνια κ.ά.) και ανέβαινε με μεγάλη αυταπάρνηση σε σκαλωσιές και αναβατόρια. Ούτε τα ράσα τον εμπόδισαν να σκαρφαλώνει και να αιωρείται στους οικοδομικούς μηχανισμούς. Το μόνο που σκεφτόταν και έπαιρνε κουράγιο ήταν η δημιουργία της εκκλησίας και, ως επικεφαλής μιας ομάδας τεχνιτών και εργατών, έδινε καθημερινά τον μεγάλο αγώνα του.

«Ηταν επιτακτική η ανάγκη να γίνει, γιατί ο ναΐσκος που προϋπήρχε δεν εξυπηρετούσε τον αριθμό των ενοριτών, που ήταν περίπου 1.000 άνθρωποι το 1981. Στα τωρινά χρόνια ο αριθμός είναι μεγαλύτερος, ειδικά το καλοκαίρι, με τους παραθεριστές. Το 1987 θεμελιώσαμε τον νέο ναό μας, διαστάσεων 25×16 μ., έπειτα από Προεδρικό Διάταγμα του 1985 για τροποποίηση του σχεδίου πόλεως. Το πλεονέκτημά μας ήταν ότι ο ναός είχε περιουσία οικόπεδο τεσσάρων στρεμμάτων προς αξιοποίηση» αναφέρει στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο π. Ιωάννης και προσθέτει συγκινημένος: «Αφοσιώθηκα εξ ολοκλήρου, γιατί είπα ότι θα διαθέσω εδώ τα νιάτα μου. Δεν θέλω ούτε λιμουζίνες ούτε παλάτια ούτε πλούτη. Ολα τα πλούτη μου είναι η εκκλησιά ετούτη». Φράση που αποδεικνύει το μεγαλείο της ψυχής του π. Ιωάννη.

Η όμορφη αλλά και κοπιώδης ιστορία του εν λόγω κληρικού άρχισε το 1981, όταν διορίσθηκε εφημέριος της νεοσύστατης δεύτερης ενορίας του Ξυλοκάστρου, έπειτα από σχετικό Προεδρικό Διάταγμα (11 Απριλίου 1981). Συγκεκριμένα, στις 6 Νοεμβρίου του ίδιου έτους ανέλαβε τα ιερατικά καθήκοντά του και ξεκίνησε το «ταξίδι» με προορισμό τη δημιουργία του καλαίσθητου ναού, όπως τον είχε σκεφτεί. Στις 15 Μαΐου 2005 έγιναν τα εγκαίνια του νέου ναού, που είναι αφιερωμένος στον Αγιο Μακάριο. Ηταν μια σπουδαία συγκυρία, γιατί εκείνη την ημέρα συμπληρώνονταν 200 χρόνια από την κοίμηση του Αγίου Μακαρίου του Νοταρά (Αρχιεπίσκοπος Κορίνθου, 1731-1805).

«Κι όμως θαύματα συντελούνται όχι μόνο από τη θεία βούληση αλλά και από την ανθρώπινη θέληση και δημιουργικότητα, χωρίς υπερβολή. Στο Ξυλόκαστρο λειτουργούσε έως το 1981 μόνο ένας ενοριακός ναός (Αγιος Βλάσιος). Ωστόσο η βαθμιαία αύξηση του πληθυσμού οδήγησε τότε στην απόφαση Εκκλησίας και Πολιτείας για την ίδρυση και δεύτερης ενορίας στην περιοχή» αναφέρει ο κ. Βασίλειος Τσακίρης, αρθρογράφος σε τοπική εφημερίδα, και προσθέτει για τον π. Ιωάννη Γαλάνη: «Παρότι γεννήθηκε στον Φενεό Κορινθίας, μεγάλωσε στα Τρίκαλα Κορινθίας, στα ίδια ακριβώς χώματα που πρωτοπερπάτησαν ο Αγιος Μακάριος Κορίνθου και ο Αγιος Γεράσιμος ο εν Κεφαλληνία. Ισως και η συγκυρία αυτή να υπήρξε ένα επιπλέον κίνητρο για τον πατέρα Ιωάννη. Διαπιστώνοντας από τις πρώτες ημέρες της εφημερίας του την ανεπάρκεια του χώρου του τότε ναΐσκου, οπλίστηκε με θέληση και πείσμα, παρά τα εμπόδια και τις αντιξοότητες που κατά καιρούς προέκυπταν. Δεν δίστασε να γίνει ακόμα και παπάς-οικοδόμος, προκειμένου να ολοκληρωθεί το όντως τιτάνιο έργο, το οποίο πρώτος είχε εμπνευστεί».

Ο καλαίσθητος ναός είναι θεμελιωμένος δυόμισι μέτρα κάτω από το δάπεδο του υπογείου. Οι τέσσερις κολόνες και το καμπαναριό θεμελιώθηκαν σε αυτό το βάθος. Επειδή το έδαφος είναι αργιλοαμμώδες, ήταν επιβεβλημένες οι συγκεκριμένες εργασίες για την ασφάλεια και τη μακροημέρευση του ναού. Αλλωστε, ο Κορινθιακός Κόλπος είναι από τις πιο σεισμογενείς περιοχές της χώρας. Μάλιστα, οι εργάτες αναγκάστηκαν να αντλήσουν μεγάλο όγκο υδάτων λόγω της βαθιάς θεμελίωσης. Ο π. Ιωάννης δεν πτοήθηκε από αυτή τη δυσκολία, μια και στο μυαλό του είχε μόνο τη δημιουργία του ναού.

Πολύ σημαντική ήταν η οικονομική συμβολή και προσφορά των κατοίκων του Ξυλοκάστρου στην όλη προσπάθεια, καθώς η συνεισφορά τους συντέλεσε καθοριστικά στην ολοκλήρωση του έργου. Εως σήμερα και παρά την οικονομική κρίση ενισχύουν με κάθε τρόπο τις προσπάθειες και τους κόπους του π. Ιωάννη, η αγωνιστικότητα του οποίου αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση και πηγή έμπνευσης.

«Πρέπει να έχουμε προοπτικές και διάθεση για αγωνιστικότητα. Είναι ένα θαύμα του Αγίου Μακαρίου. Ξεκινήσαμε με ελάχιστα χρήματα, που δεν έφταναν ούτε για τη θεμελίωση.

Τα χρήματα όμως έρχονταν και ολοκληρώθηκε ο ναός μας» τονίζει ο π. Ιωάννης και προσθέτει: «Ακόμα και σήμερα, σε αυτή τη δύσκολη οικονομική συγκυρία, οπότε και γίνεται η εικονογράφηση του τρούλου, οι ενορίτες μας ενισχύουν το έργο. Ο πιστός λαός της ενορίας μας υπήρξε το αστείρευτο ποτάμι κάθε δημιουργικής προσπάθειας. Το κύριο βάρος σήκωσαν οι ενορίτες μας. Με συγκινεί η προσφορά του λαού της ενορίας σε αυτή την εποχή, που έχουν σταματήσει τα έργα παντού».
Οπως επισημαίνει χαρακτηριστικά, «τα συγχαρητήρια δεν ανήκουν σε μένα αλλά στον πιστό λαό του Θεού. Ο,τι κάνουμε και ό,τι πραγματοποιούμε είναι προς δόξαν Θεού. Εμείς είμαστε αχρείοι δούλοι, “δούλοι αχρείοι εσμέν”, όπως λέει και το Ευαγγέλιο». Και καταλήγει: «Αυτό που έγινε δυναμώνει την πίστη μας στον Θεό και στον αυτό μας. Εμείς κάναμε ένα βήμα και ο Θεός μάς βοήθησε να κάνουμε πέντε βήματα». Μάλιστα, ευχαρίστησε τον σεβασμιότατο Μητροπολίτη κ. Διονύσιο, «που μας ευλογεί και μας βοηθά στο έργο μας, μας συμβουλεύει και μας καθοδηγεί».
Να σημειωθεί ότι πέρυσι αποπερατώθηκε η κατασκευή του τρούλου και συνεχίζεται η εσωτερική αγιογράφηση. Ο μεγάλος θησαυρός βρίσκεται εντός της εκκλησίας, όπου υπάρχει λειψανοθήκη με λείψανα του Αγίου Μακαρίου, τα οποία εκτίθενται προς προσκύνηση. Η ξεχωριστή ιστορία του ναού έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον εκατοντάδων προσκυνητών και επισκεπτών, που προσέρχονται για να θαυμάσουν τα έργα του πατέρα Ιωάννη και των συνεργατών του.

Στην όμορφη παραλιακή πόλη του Ξυλοκάστρου δεσπόζει στο εσωτερικό της ο περικαλλής ιερός ενοριακός ναός του Αγίου Μακαρίου. Ο σημερινός μεγαλόπρεπος και πάνσεπτος ιερός ναός, ο οποίος τιμάται επ’ ονόματι του εκλεκτού γόνου των Τρικάλων Κορινθίας, Αγίου Μακαρίου του Νοταρά Αρχιεπισκόπου Κορίνθου του θαυματουργού, του και Γενάρχη του Φιλοκαλισμού όπως είναι ευρύτερα γνωστός στα θεολογικά γράμματα, ανεγέρθηκε στη θέση ενός μικρότερου μονοθάλαμου ιερού ναού, για τον οποίο μέχρι σήμερα δεν έχουν εντοπιστεί στοιχεία για το έτος ανεγέρσεώς του.

Ενδεικτικό είναι πάντως ότι το 1910 μεταφέρθηκε το παλαιό τέμπλο του ιερού ναού Αγίου Βλασίου Ξυλοκάστρου στον ιερό ναό του Αγίου Μακαρίου, γύρω από τον οποίο υπήρχε την εποχή εκείνη κοιμητήριο. Το κοιμητήριο αυτό μεταφέρθηκε το 1929 στη σημερινή του θέση με κοιμητηριακό ναό επ’ ονόματι των Αγίων Αναργύρων. Αξιοσημείωτη είναι και η αναφορά του «Οδηγού της Πελοποννήσου» του έτους 1933 στον ναό του Αγίου Μακαρίου, τον οποίο και συναριθμεί στους ναούς του Ξυλοκάστρου. 

Η αύξηση των κατοίκων της πόλεως οδήγησε στην ανάγκη δημιουργίας αυτόνομης ενορίας γύρω από τον ναό του Αγίου Μακαρίου. Έτσι στις 11 Απριλίου 1981 ιδρύθηκε με απόφαση του σχετικού προεδρικού διατάγματος η ενορία του Αγίου Μακαρίου Ξυλοκάστρου της Ιεράς Μητροπόλεως Κορίνθου με πρώτο εφημέριο τον Αιδεσιμώτατο Πρεσβύτερο π. Ιωάννη Γαλάνη, ο οποίος σήμερα είναι και ο Πρόεδρος του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου. Όμως ο μικρός ναός δεν ήταν δυνατόν να εξυπηρετήσει τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες των κατοίκων της ενορίας, αλλά και των πολυπληθών παραθεριστών, που κατέκλυζαν το Ξυλόκαστρο κατά τη διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου. Γι’ αυτό και συστάθηκε σύλλογος ανεγέρσεως, ο οποίος επιδόθηκε σε κοπιώδεις προσπάθειες για την ανέγερση του νέου μεγαλοπρεπούς ιερού ναού του Αγίου, που θα αποτελούσε κόσμημα για την πόλη του Ξυλοκάστρου, αλλά και για ολόκληρη την Κορινθία, αντάξιος του έργου και της προσφοράς του Αγίου στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Προς αυτή την κατεύθυνση ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμβολή και η δραστηριότητα των ενοριτών και μελών του συλλόγου, Βασιλείου Θεοδωρόπουλου και Νικολάου Γκινόπουλου. 

Έτσι την Κυριακή 1 Μαρτίου 1987 θεμελιώθηκε ο βυζαντινού ρυθμού νέος περικαλλής ιερός ναός του Αγίου Μακαρίου Ξυλοκάστρου, τον οποίο σχεδίασε ο επιφανής αρχιτέκτονας Φαίδων Κυδωνιάτης. Μέχρι τον Απρίλιο του 2001 οι λατρευτικές ακολουθίες της ενορίας τελούνταν στον υπόγειο χώρο του ιερού ναού. Στην πανήγυρη της Κυριακής του Θωμά 22 Απριλίου 2001 (η Κυριακή του Θωμά έχει ορισθεί με απόφαση της Ιεράς Μητροπόλεως Κορίνθου ως η ημέρα πανηγύρεως του ναού) τελέσθηκαν οι πανηγυρικές ακολουθίες του Εσπερινού και της Θείας Λειτουργίας στον περικαλλή νέο ιερό ναό και έκτοτε οι κάτοικοι της ενορίας, αλλά και οι επισκέπτες του Ξυλοκάστρου εκκλησιάζονται στον ευρύχωρο ιερό ναό. 

Ο ναός κοσμείται με περίτεχνες φορητές εικόνες του κορινθιακής καταγωγής διακεκριμένου αγιογράφου Βλασίου Τσοτσώνη, ο οποίος έχει αναλάβει και την αγιογράφηση ολόκληρου του ιερού ναού, ενώ αριστουργηματικές είναι και ψηφιδωτές απεικονίσεις, που αποτελούν έργα των μοναζουσών της Ιεράς Μονής Αγίων Κηρύκου και Ιουλίττης Σιδηροκάστρου Σερρών. Την Κυριακή των Μυροφόρων 15 Μαΐου 2005 τελέσθηκαν με κάθε επισημότητα τα εγκαίνια του ιερού ναού από τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Διαυλείας (νυν Μητροπολίτη Διδυμοτείχου και Ορεστιάδος) κ. Δαμασκηνό επ’ ευκαιρία της επετειακής συμπληρώσεως 200 ετών από την οσιακή Κοίμηση του Αγίου (1805 – 2005). 

Ο Άγιος Μακάριος ο Νοταράς υπήρξε μία από τις πιο λαμπρές και χαρισματικές φυσιογνωμίες της Ορθοδόξου Εκκλησίας, αφού αναδείχθηκε ταπεινός και ευκλεής ιεράρχης, φωτεινός ασκητής και ουρανόσταλτος οδηγός ψυχών, πολύτιμος συγγραφέας και Γενάρχης του Φιλοκαλισμού. 

Γεννημένος το 1731 στα ιστορικά Τρίκαλα Κορινθίας και έχοντας ως φωτεινό πρότυπο τον συγγενή και συντοπίτη του, Άγιο Γεράσιμο Νοταρά (1509 – 1579), δείχνει από νωρίς ιδιαίτερη κλίση στη μοναχική ζωή. Γι’ αυτό καταφεύγει στην Ιερά Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου στα Καλάβρυτα για να γίνει μοναχός. Η έλλειψη συγκατάθεσης του πατέρα του, τον αναγκάζει να επιστρέψει στα Τρίκαλα. Εκεί, ο πατέρας του τον διορίζει επιστάτη των γύρω χωριών για να συγκεντρώνει τα οφειλόμενα χρήματα. Ο Άγιος όμως μοιράζει τα χρήματα στους φτωχούς και μετά τον θάνατο του διδασκάλου του Ευσταθίου, αναλαμβάνει ο ίδιος καθήκοντα διδασκάλου, εργαζόμενος έξι χρόνια αμισθί για τη μόρφωση των παιδιών της επαρχίας του. Σε ηλικία μόλις 34 ετών καλείται να ποιμάνει ως επίσκοπος την ιστορική και ευλογημένη Αποστολική Εκκλησία της Κορίνθου, η οποία τιμήθηκε, δοξάστηκε και ευεργετήθηκε από το πλούσιο και ανεπανάληπτο αναγεννητικό του έργο. Η κήρυξη του ρωσοτουρκικού πολέμου το 1768 διακόπτει την πλούσια δράση και το πολύτιμο έργο του ταπεινού και χαρισματικού ιεράρχη της Κορίνθου και μετά από την αυθαίρετη και αντικανονική εκθρόνισή του, συνεχίζει το κηρυκτικό και ιεραποστολικό του έργο σε διάφορα νησιά της πατρίδας μας. Η Ζάκυνθος, η Κεφαλονιά, η Ύδρα, η Πάτμος, οι Λειψοί, η Σάμος, η Ικαρία και η μυροβόλος Χίος, όπου και εκοιμήθηκε οσιακώς στις 17 Απριλίου 1805, τιμήθηκαν και αγιάστηκαν από το πνευματικό του έργο και την ασκητική του ζωή. 

Πολύτιμη υπήρξε η παρουσία του Αγίου και στο Άγιο Όρος, όπου εκεί μαζί με τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη (1749 -1809) και τον Άγιο Αθανάσιο τον Πάριο (1721 -1813) έγινε ο σταυροφόρος και πρωτεργάτης του πνευματικού κινήματος των Κολλυβάδων, της περίφημης φιλοκαλικής Αναγέννησης, η οποία σκοπό είχε να προβάλει το ασκητικό πνεύμα και την αρχαία εκκλησιαστική παράδοση. Ο ιεραπόστολος του Αιγαίου και Γενάρχης του Φιλοκαλισμού Άγιος Μακάριος αναδείχθηκε και ένθερμος αλείπτης νεομαρτύρων, αφού προετοίμασε με την πνευματική του καθοδήγηση πολλούς νεομάρτυρες προς το μαρτύριο, όπως τον Άγιο Πολύδωρο τον Κύπριο και τον πολιούχο της Μυτιλήνης, Άγιο Θεόδωρο τον Βυζάντιο. 

Σημαντική υπήρξε και η συγγραφική δραστηριότητα του Αγίου, αφού πλούτισε την Ορθόδοξη Εκκλησία με ανεπανάληπτα έργα, όπως η πεντάτομη Φιλοκαλία, που εκδόθηκε το 1782 και αποτελεί μια ανθολογία από έργα ασκητικών και νηπτικών πατέρων. 

Αναρίθμητα είναι και τα θαύματα, που με τη χάρη του Θεού έχει τελέσει ο Άγιος στην πορεία των 200 και πλέον ετών από την οσιακή του κοίμηση στις 17 Απριλίου 1805 μέχρι τις ημέρες μας, ώστε να παραμένει στη συνείδηση των ορθοδόξων ως ο ενάρετος και φιλόστοργος ποιμενάρχης, ο μεγάλος διδάσκαλος του Γένους, ο ταπεινός διάκονος Χριστού, ο συγγραφέας ψυχοσωτήριων βιβλίων, ο θαυματουργός άγιος. 

Αριστείδης Γ. Θεοδωρόπουλος 

Εκπαιδευτικός 

Βιβλιογραφία 

· Θεοδωρόπουλου Αριστείδη Γ., Ο Άγιος Μακάριος ο Νοταράς Αρχιεπίσκοπος Κορίνθου (1731 – 1805), Δελτίο Ιδρύματος Κορινθιακών Μελετών, τεύχος 40, Κιάτο 2006. 

· Νίκολη Σταμάτη Κ., Συμβολή στην Ιστορία του δήμου Ξυλοκάστρου από την αρχαιότητα έως σήμερα, Ξυλόκαστρο 2001. 

· Παπαδόπουλου Στυλιανού Γ., Ο Άγιος Μακάριος Κορίνθου, Εκδόσεις Ακρίτας, Α΄ Έκδοση, Αθήνα 2000. 

· Χαροκόπου Αντωνίου Ν., Ο Άγιος Μακάριος ο Νοταράς Μητροπολίτης Κορίνθου (1731 – 1805), Εκδοτικός Οίκος Αστήρ, Αθήναι 2001.